Pobuna Pjetra Bogdanija

Nakon 1683. Godine uzavreo je antiosmanski pokret, u vreme kada je Carstvo stupilo u rat sa velikom koalicijom Austrije, Venecije, Poljske i Rusije. Albanski katolički kler na čelu sa Pjetrom Bogdanijem je podsticao Albance da se pobune, i oni nisu oklevali da stanu u prve redove oslobodilačke borbe koja je dobila maha u sklopu povoljnog spoljnjeg stanja. Podrška koju su Albanci pružili austrijskim i venecijanskim vojskama protiv osmanskih snaga u to vreme je omogućila kako Austrijancima, tako i Venecijancima da napreduju u unutrašnjosti Balkanskog poluostrva i da zauzmu nekoliko primorskih gradova. Biskup i pisac, Pjeter Bogdani, je načinio projekat za oslobođenje zemlje oslanjajući se na rat koji je izbio, a u kojemu su pobunjeni Albanci dali svoj vredan doprinos.

Pošto je slomljen polet osmanlija protiv austrijskih snaga pred kapijama Beča, nisu imali bolji kraj ni njihovi napadi protiv venecijanskih vojnih snaga. Odlučujuću ulogu za propast niza operacija osmanske vojske odigrali su albanski i crnogorski malisori.

Angažovanje Albanaca na strani Austrijanaca je postalo vidljivije u proleće 1689. godine, kada je grof Ludvig Baden, komandant austrijskog fronta odlučio da zauzme Niš i preko Prokuplja pređe na Kosovo. Preko Prizrena i Kukesa on je želeo da izađe na Skadar i na Jadransko more, kako bi odvojio Bosnu i Hercegovinu od Visoke Porte. Kada su austrijske snage stupile na balkansko tlo, nijma su se priključili Srbi, Bugari, Grci i Albanci. U blizini Niša vođena je oštra bitka 24. septembra 1689. godine, koja je okončana pobedom Austrijanaca, Osmanlije su ostavili na bojnom polju 10. hiljada poginulih vojnika. Nakon ove pobede, austrijska se vojska podelila na dva dela, deo na čijem je čelu ostao grof Baden je krenuo prema Vidinu u Bugarsku, i drugi na čelu sa generalom Pikolomini je krenuo prema Kosovu, gde je dočekan od strane Albanaca. Albanci su bili spremni da prihvate zaštitu austrijskog cara. Isto su postupilii Albanci Klimenta. Kada je Pikolomini ušao u Prištinu, kosovski Albanci su se izjasnili da su sa austrijskim imperatorom, 6000. albanskih ortodoksa (Albanensen) se pridružilo Austrijancima. Pikolomini se sa istom situacijom suočio i u Prizrenu. Stanovnici ovog grada su mu izašli u susret i dočekali su ga sa počastima. Oko 5000. Albanaca na čelu sa njihovim biskupom, Pjeter Bogdanijem, su ga pozdravili plotunima. General je zatražio od Albanaca, koji su stupali u austrijsku vojsku, da se povinuju naredbama austrijskih oficira i da nose oružje, a ostali su trebali da se vrate svojim kućama. Austrijski, engleski i papski izvori tvrde da je uz Pikolominija bilo više od 20 000. Albanaca.

Nakon smrti generala Pikolominija novemra 1689. godine, stav Albanaca se promenio zbog nekoliko razloga. U prvom redu na to je uticao stav Pikolominijevih naslednika i ostalih austrijskih oficira. Oni su počeli da loše tretiraju Albance. U jednom anonimnom dnevniku se navodi: „Pikolomini je u poslednjim trenucima predao komandu vojvodi Holštajna. Nakon toga stvari su dobile sasvim drugačiji izgled, jer je kormilar bio preminuo i brod će ploviti na moru prema hiru vetrova, kako izgleda prema potapanju“. Vojvoda od Holštajna je od samog početka gledao na Albance sa podozrenjem i ljubomorom, a zatim se grubo ophodio prema njima. Negativno je uticala i smrt arhibiskupa Albanije, Pjeter Bogdanija, koji je u nekoliko navrata nastojao da ublaži nezadovoljstva svojih sunarodnika. Doprinos Pjetera Bogdanija se u anonimnom dnevniku opisuje na sledeći način: „Kako bi naša stvar zadobila težak udarac, beše božja volja da umre arhibiskup Arbanije“. Ipak, dosta Albanaca je i dalje ostalo verno austrijskoj vladi i učestvovalo u nekoliko bitaka. Širenje ustanka je uznemirilo Visoku Portu, koja je 1. decembra 1689. godine obaveštavala: „Ako se nastavi ustanak Arbanasa, cela zemlja će biti uništena do Drača, a možda će i Grčkoj biti nanete mnoge štete, jer se državljani dižu na ustanak“.
Uvidevši vojni potencijal Albanaca i njihovu spremnost, Toma (Thoma) Raspari, franjevački vikar za Albaniju, je posavetovao austrijskog cara da deli carske diplome, koje bi bile namenjene narodima Balkana, i putem kojih bi dobili obećanja za priznavanje svih privilegija, priznavanje njihovih čelnika, slobodan izbor vojvoda (vojnih komandanata), sloboda veroispovesti, izuzeće od obaveza i plaćanja u novcu. Pod ovim uslovima Albanci bi stali sa oružjem u ruci uz Austrijance. Austrijski car, Leopold I, oslanjajući se na taj predlog i imajući u vidu raniju pomoć Albanaca, 6. aprila 1690. godine je uputio poziv narodima Balkana, među kojima prvenstveno Albancima, od kojih je zatražio da se late oružja protiv osmanlija.

Sa austrijskom vojskom iz Srbije i sa Kosova otišli su mnogi pobunjenici, verni Austriji. Na ovoj činjenici je podignuta teza srpske istoriografije o takozvanoj „Velikoj seobi Srba sa Kosova i o njegovom nastanjivanju Albancima“. Istina je da je među onima koji su se povukli zajedno sa austrijskom vojskom bio i pećki patrijarh, Arsen III Crnojević, zajedno sa nkoliko kaluđera koji su se preko Novog Pazara i Studenice smestili u Panoniju. Ali Srbi koji su izbegli sa njim nisu bili u tako velikom broju da bi se govorilo o njihovoj velikoj seobi sa Kosova u te krajeve.
Dokumenti Visoke vojne komande govore o tome da su snage koje su stale uz Austrijance bile sastavljene od dveju glavnih grupa: Albanca i Srba. I među izbeglima, čiji broj nije premašivao 10 hiljada osoba, Albanci su sačinjavali veliki broj njih. Prema jednoj interpretaciji, termin „Srbi“ koji se koristio u dokumentima odnosio se na ortodoksne Albance koji su potpadali pod jurisdikcijom Pećke Crkve.


Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, Historia e Popullit Shqiptar I. (Tiranë, Toena, 2002), 579-583.

Mnogi srpski istoričari veruju da je ovaj egzodus Srba sa Kosova poznat kao “Velika Seoba” iznosio 500. hiljada ili i “Više od 500. hiljada osoba”. Njena važnost se tiče delimično debata oko etničko-demografske istorije Kosova: pretenduje se da su pre 1690. godine Albanci bili samo beznačajna manjina na Kosovu (ili pak da nije bilo Albanaca uopšte), i da su se samo nakon egzodusa Srba, Albanci uveliko naselili kako bi popunili stvorenu prazninu. Međutim, važnost “Velike Seobe” se ne može ograničiti samo na demografsku aritmetiku; ona je suštinski deo srpske verske i nacionalne mitologije.

Srbi takođe pretenduju da Albanski katolički arhibiskup, Pjeter Bogdani, nije imao nikakve veze sa ustankon i organizovanjem naroda; jedini verski vođa koji je izvršio taj zadatak je bio patrijarh Arsenije, koji se sreo sa austrijskim generalom čim je on stigao u Prizren novembra 1689. godine.
Prema glavnoj tvrdnji Albanaca, domaći ustanici protiv osmanske vladavine su bili takoreći sami Albanci. Navodi se, takođe, da verski čelnik, koji se sastao sa austrijskim generalom, novembra u Prizrenu, bio arhibiskup Bogdani, dok se srpski patrijarh u to vreme uopšte nije nalazio na Kosovu.


Noel Malcolm. Kosova – Një histori e shkurtër e një treve ballkanike. (Prishtinë, Koha 2011), 197-198.

Pikolomini je zatim s vojskom krenuo na Kosovo, na Lipjan. Njemu se pridružio i Pjetr Bogdani. Ubrzo su obojica oboleli od kuge. Tako bolesni, održali su sastanak sa srpskim patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem, s kojim su razgovarali o potrebi organizovanja srpskih I albanskih ustanika po regimentama, po uzoru na austrijsku vojsku … Bogdani je zatim prebačen u Prištinu, na lečenje kod austrijskih vojnih lekara, gde je 6. novembra umro. Sahranjen je u Prizrenu na dan kada je vojska ušla u taj grad. Turci su iskopali njegov grob, a njegove zemne ostatke bacilli psima usred tamošnje pijace.


Petrit Imami. Serbi I Albanci Kroz Vekove, Tom 1. (Beograd, Samidzat, 2016)

Kosovo iz 1689. u Velikom turskom ratu 1683-1699

…Pikolomini (orig. Piccolomini, 4. novembar)… je nastavio svoj marš i stigao šestog, kao što je ranije i prijavio, u Prisiran [Prizren], glavni grad Albanije, gde su ga dočekali arhiepiskop [36] u toj zemlji i patrijarh Klimenćana uz brojne religijske ceremonije.

Izvan Priserina [Prizrena] je bilo najmanje 6.000 albaneskih [albanskih] trupa, kao i drugih koji su prethodno bili plaćenici Turaka i koji su bili poznati kao Arnauti. Kada su nemačke trupe marširale pored njih, priređena je artiljerijska paljba sa tri plotuna, kao znak zadovoljstva, a zatim su položili zakletvu na vernost caru prema svom običaju. Pikolomini je, stoga, imao preko 20.000 Rascijana i Albanesa pod svojom komandom, sve ljude borilačkog temperamenta, koji su bilo voljni da preduzmu bilo kakvo nastojanje, ma koliko veliko bilo, u skladu sa voljom generala.

Grof nije zaboravio da se posavetuje sa arhiepiskopom, kao i drugim nemačkim vođama o tome da li je dobra ideja verovati takvoj grupaciji ljudi koji su promenili strane i koji su tri puta veći od njegovih snaga. Arhiepiskop, međutim, ne samo da ga je uveravao, već ga je zapravo i ohrabrio da nastavi svoj pobednički put sa tim etničkim trupama i, postupivši tako, izdao je u zemlji razne naredbe i uputstva za nabavku dovoljno novca i hrane za održavanje takve vojske, bez previše opterećenja za stanovništvo, za koje se nadao da će mu kasnije biti od pomoći…

[Odlomak iz Annotationes und Reflexiones der gloriosen kayserlichen Waffen im Jahr 1689. u: Austrijski državni arhivi (Österreichisches Staatsarchiv), vojni arhivi (Kriegsarchiv), Beč, AFA, Carton 195, 1689-13-1, fol. 32r-49r. Sa nemačkog preveo Robert Elsie.]

http://www.albanianhistory.net/1689_Kosovo-Turkish-War/index.html


Pjeter Bogdani-dokumentar.

Promena granica Osmanskog carstva na Balkanu 1683-1923

https://legacy.lib.utexas.edu/maps/historical/ottoman1683_shepherd.jpg