13. Ponovno osvajanje / ponovno oslobađanje Kosova 1945. godine

Nakon povlačenja Nacista sa Balkana na završetku Drugog Svetskog Rata, Kosovo je bilo uključeno u Srbiju. Posle 1941. godine, veći deo Kosova pod italijanskom i kasnije nacističkom okupacijom bio je pod administracijom kao deo ujedinjenog albanskog prostora koje su stvorile okupacione vlasti. Tokom rata su postojala dva politička trenda među Albancima na Kosovu. Jedan je bio nacionalistički pokret čiji su neki članovi podržavali italijanske i nacističke okupacione snage, a drugi je bio orijentisan na komunistički pokret i borio se sa Titovim partizanima. Oba trenda su, međutim, generalno podržavala ujedinjenje sa Albanijom. U julu 1945. godine, srpska vlast, na čelu sa generalnim sekretarom Komunističke partije Jugoslavije Josipom Brozom Titom, formalizovana je glasanjem u korist „priključenja u federalnu Srbiju“ preko kosovskog pokrajinskog veća, tela koje nije bilo izborno, u Prizrenu. Samo 33 od 142 člana Saveta bili su Albanci. Kosovsko nacionalističko protivljenje srpskoj vlasti i komunistima se nastavilo, uključujući i oružane akcije Šabana Poluže (Shaban Polluzha), albanskog partizanskog komandanta. Ovaj otpor je za rezultat imao veliki broj poginulih, oko čijeg broja se istoričari još uvek spore.

Nakon proterivanja naci-fašističkih okupatora, na Kosovo i u ostale albanske krajeve su prodrle srpske, crnogorske i makedonske partizanske jedinice. One su vršile nasilje nad albanskim stanovništvom. Srpski genocid na Kosovu je intenziviran od jeseni 1944. godine. Ovom nasilju se suprotstavio albanski narod pod vođstvom Šabana Poluže. Albancima nije bilo dozvoljeno da žive u zajedničkoj državi, i čak su i unutar Jugoslavije ostali podeljeni u četiri jedinice. Kosovo je nasilno uvedeno kao autonomna pokrajina u okviru Srbije, koja je sve vreme nastavila da vrši nasilje i teror nad albanskim stanovništvom. Dana 8. februara 1945. godine, pod obrazloženjem gašenja kontrarevolucije, Tito je uspostavio vojnu upravu na Kosovu na čelu sa Savom Drljevićem. Kasnije su teror i genocid intenzivirani u Drenici, gde su tokom proleća 1945. godine jugoslovenske partizanske jedinice ubile 4 hiljade Albanaca. Dana 1. aprila 1945. godine, u Baru (Eng. text version: Tivar) je ubijeno i bačeno u more na hiljade Albanaca, mobilisanih vojnika. Kao posledica vojne uprave i srpsko-crnogorskog i makedonskog terora i genocida, na Kosovu je tokom ovog perioda likvidirano oko 45 hiljada Albanaca. Od 8 – 10. jula 1945. godine u Prizrenu, državni i partijski organi Jugoslavije i Kosova (koji su bili u rukama srpskih i crnogorskih kadrova), organizovali su Konferenciju Nacionalno – oslobodilačkog odbora Kosova, gde je nametnuta rezolucija o aneksiji Kosova od strane federalne Srbije u sklopu Jugoslavije. Oni koji su se protivili ovoj Rezoluciji su likvidirani ili osuđivani na višegodišnji zatvor.

[Rexhepi, Fehmi i Frashër Demaj. Historia 5. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013, str. 85 – 98; Rexhepi, Fehmi. Historia 9. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013 str. 110 – 123, 156 – 174; Bajraktari, Jusuf, Fehmi Rexhepi i Frashër Demaj. Historia 10. Prishtinë: Libri Shkollor, 2011, str. 154 – 157 i 193 -199; Rexhepi, Fehmi i Frashër Demaj. Historia 11. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013, str. 159 – 163 i 208 – 211.]

Srbija se teritorijalno oblikovala 1945 godine, ujedinjenjem nekoliko okruga podeljenog Sandžaka i uključivanjem (inkorporiranjem) Vojvodine i Kosova i Metohije u svoj sastav sa posebnim statusom. Srbija je dobila definitivni oblik sredinom 1945. godine, kada je Vojvodina postala autonomna pokrajina, a Kosovo je dobilo niži stepen autonomije. Nakon smirivanja stanja na Kosovu, ukidanja vojne uprave (vlasti) i u vreme sve veće saradnje sa Albanijom, Narodna skupština pokrajine Kosovo i Metohija usvojila je u Prizrenu (9. i 10. jula 1945.) Rezoluciju, kojom izražava želju delegata za aneksiju ove pokrajine u federalnu Srbiju. Srbija je postala jedina federalna jedinica u kojoj su formirane autonomne jedinice, iako su jednaki ili slični razlozi postojali za konstituisanje autonomije i u drugim federalnim jedinicama. Ustav iz 1946. godine je predviđao mogućnost konstituisanja drugih jedinica, ali one se u praksi nisu formirale.

[Đurić, Đorđe i Momčilo Pavlović. Istorija 8. Beograd: Zavod za udžbenike, 2010, str. 137; Đurić, Đorđe i Momčilo Pavlović. Istorija 3. Beograd: Zavod za udžbenike, 2010, str. 208, 235, 243, 245, 248.]

O zločinima Albanaca, uglavnom u selima nastanjenim Srbima, kako bi proterali koloniste i povratili imovinu konfiskovanu tokom perioda između dva svetska rata, prema inostranim autorima, broj proteranih Srba i Crnogoraca sa Kosova u ovom periodu kreće od 30 do 100 hiljada, dok ubistva, uništavanja i pljačke, iako obostrana, za glavne žrtve imaju Srbe i Crnogorce.

Nakon kapitulacije fašističke Italije na Kosovu 1943. godine i uspostavljanja vlasti nacističke Nemačke, na političkoj sceni na Kosovu se u osnovi kristališu dve struje: nacionalistička struja koju podržavaju nemački nacisti i organizovana u Drugoj Prizrenskoj Ligi, koja proglašava da se angažuje za održavanje ujedinjenja Kosova sa Albanijom; i komunistička struja, uglavnom podržana od strane jugoslovenskih komunista i organizovana u Nacionalno – oslobodilačkom odboru za Kosovo i Metohiju, koja na Konferenciji u Bujanu iznosi želju da se Kosovo pripoji Albaniji.

Nakon povlačenja nemačkih trupa sa Kosova, partizanske snage ulaze u gradove zapadnog Kosova, dok na istočno Kosovo ulaze bugarske snage, kojima se pridružuju jugoslovenski partizani. Zajedno sa povlačenjem nemačkih trupa, sa Kosova odlazi i najveći deo naoružanih grupa, stvorenih od strane Druge Prizrenske Lige, uključujući i pripadnike SS divizije „Skenderbeg“. Oni pre toga učestvuju u prikupljanju i proterivanju komunista sa Kosova, uključujući i izvestan broj Jevreja. Srpske, crnogorske i makedonske partizanske jedinice prodiru na Kosovo nakon proterivanja naci – fašističkih osvajača. Noel Malkom koji analizira podatke raznih autora, dolazi do zaključka da je broj od 45 hiljada Albanaca ubijenih od komunista preuveličan.

Partizani koje predvodi Šaban Poluža odbijaju naredbu da se bore protiv nemačkih trupa na severu Jugoslavije i odlučuju da ostanu na Kosovu, kako bi štitili albansko stanovništvo od jugoslovenskih partizana. Drugi albanski partizani, koje predvodi Fadilj Hodža, koji pristaje da bude zamenik Save Drljevića, komandanta jugoslovenske vojne vlasti na Kosovu. Partizani Šabana Poluže, uglavnom koncentrisani u Drenici, bili su brzo likvidirani od strane partizana komandanta Save Drljevića i Fadilja Hodže, zamenika komandanta, uz pomoć partizanskih divizija iz Albanije.

Na skupštini u Prizrenu, jula 1945. godine, aklamacijom je usvojena Rezolucija o aneksiji Kosova od strane federalne Srbije, gde su samo 33 od 142 delegata bili Albanci (koji su bili deo komunističke struje).  Delegatima ove Skupštine izričito je naglašeno da se na Kosovu nalazi 50 hiljada trupa spremnih da brane plodove rata.

[Malcolm, Noel. Kosovo – A Short History. London: Pan Macmillan, 2002, str. 289-334; Schmitt. Oliver. Kosova: histori e shkurtër e një treve qendrore ballkanike. Prishtinë: Koha, 2012, str. 164-233; Fischer, Bernd. Shqipëria gjatë luftës, 1939-1945. Tiranë: Çabej, 2000, str. 124-129; Krieger, Heike (ed.). The Kosovo Conflict and International Law. Cambridge: Cambridge University Press, 2001, 2-8; Surroi, Veton. Fadil Hoxha në vetën e parë. Prishtinë: Koha, 2010, str. 233-255.]