6. Pobuna Pjetra Bogdanija

Ustanak Pjetra Bogdanija iz 1689. godine bio je šira pobuna nego samo albanska. Njegova presudna bitka u Kačaniku 1690. godine, koju su takođe vodili ratnici različitog etničkog porekla sa obe strane, dovela je do velikog egzodusa uglavnom Srba, koji su se odselili u južnu Mađarsku. Ovaj pokret populacije poznat je kao „Velika Seoba“. Tokom narednih godina postojao je priliv naroda iz Albanije na jugu, od kojih su mnogi ušli u napuštene domove na teritoriji Kosova. O broju ljudi još uvek se spore istoričari i to je teško utvrditi.

Nastojanja Albanaca da povrate izgubljenu slobodu nakon Skenderbegove smrti nisu prestala. Na Kosovu je 1689. godine izbio opšti ustanak protiv Osmanlija sa oko 20 hiljada pobunjenika, na čijem je čelu bio skopski arhibiskup Pjeter Bogdani. Ova pobuna nije dobila podršku od drugih naroda Balkana i doživela je neuspeh. Početkom 1690. godine u Kačaniku, austrijska vojska je zajedno sa albanskim pobunjenicima poražena od strane otomanske vojske. Povlačenje Austrijanaca i poraz Albanaca je stvorilo tešku situaciju za domaće stanovništvo. Zajedno sa austrijskom vojskom povukao se i izvestan broj stanovnika Kosova, ali se ne može govoriti o demografskoj promeni Kosova u to vreme.

[Rexhepi, Fehmi i Frashër Demaj. Historia 5. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013, str. 37-54 i 55-74; Bicaj, Isa i Arbër Salihu. Historia 7. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013, str. 58-72 i 113-132; Rexhepi, Fehmi i Frashër Demaj. Historia 10. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013, str. 169-185.]

Kada su Turci počeli da beleže uspehe u ratu protiv Austrijanaca, posebno nakon Bitke u Kačaniku, usledila je takozvana Velika Seoba Srba 1690. godine. Patrijarh Arsenije III, bežeći od Turaka u pratnji sveštenstva i naroda sa prostora Makedonije, Kosova i Metohije i Raške, poneo je sa sobom i crkvene relikvije. Raseljeni Srbi su prešli Savu i Dunav i smestili su se na prostoru južne Mađarske. Pretpostavlja se da se iselilo oko 60.000 duša. Na Kosovu i Metohiji, nakon 1690. godine, napuštena srpska ognjišta u velikoj meri su naseljena sa islamizovanim albanskim plemenima iz severne i srednje Albanije. Naredna značajna seoba, ponovo u Mađarsku, dogodila se pola veka kasnije, u sličnim uslovima, tokom austrijsko-turskog rata (1737-1739.). Ova seoba je brojčano bila manja i pored Srba obuhvatala je i albansko pleme Kelmendi.

[Smilja Marjanović-Dušanić i Marko Šuica. Istorija za II razred gimnazije. Beograd: Zavod za udžbenike, 2009, str. 217; Radoš Ljušić. Istorija za I razred gimnazije. Beograd: Zavod za udžbenike, 2008, str. 75, 88-89.]

Što se tiče sukoba između osmanlijskih i austrijskih snaga u jesen 1689. godine, udžbenici Kosova, Albanije i Makedonije predstavljaju samo učešće Albanaca, na čelu sa albanskim katoličkim biskupom, Pjeter Bogdanijem, na strani austrijskih snaga pod vođstvom Enee Pikolominija. Ovi udžbenici pobunu Pjetera Bogdanija (udžbenici u Albaniji pogrešno navode „pobuna Franga Bardhija“) predstavljaju kao jedno u nizu neprestanih nastojanja Albanaca za sticanje izgubljene slobode nakon smrti Skenderbega.

Međutim, ovi udžbenici ne pominju da su osmanlijske snage, koje su se borile protiv austrijskih snaga, bile pod vođstvom Albanca Mahmuta Mahmutbegolija, koji je bio paša u Peći i koji je imao oko 10.000 vojnika, Albanaca i Srba. Isti udžbenici ne beleže ni to da je u to vreme – izuzetak čine udžbenici u Makedoniji – glavni osmanlijski vezir bio Mehmet Kypryly, pripadnik moćne albanske dinastije u državnoj administraciji Otomanske imperije. Takođe, ovi udžbenici u potpunosti prećutkuju učešće Srba u ovim pobunama, uz austrijske snage i protiv osmanlijskih, na čelu sa Patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem, a udžbenici na Kosovu dalje navode i da je ova anti-osmanlijska pobuna doživela neuspeh zbog nedostatka podrške ostalih balkanskih naroda.

S druge strane, udžbenici u Srbiji i oni u Crnoj Gori uopšte ne pominju učestvovanje Albanaca u ovim sukobima između austrijskih i osmanlijskih snaga. Udžbenici u Srbiji predstavljaju samo učestvovanje Srba u ratu protiv osmanlijskih snaga, i posebno se usredsređuju na povlačenje austrijske vojske prvih dana 1690. godine, nakon napada osmanlijske vojske, koja je opljačkala, ubila i proterala mnoge stanovnike sa Kosova. Ovi udžbenici navode da su sa teritorije Kosova izbegli samo Srbi, te da je ovo proterivanje, poznato kao ‘Velika seoba’, imalo velike razmere.

Srpska istoriografija uopšte tvrdi da su oni koji su izbegli bili isključivo sa Kosova i da je njihov broj išao do 400-500 hiljada, međutim udžbenici iz Srbije navode da izbegli nisu bili samo sa teritorije Kosova, već i sa prostora Makedonije i Srbije, dok oko broja izbeglih navode da se pretpostavlja da se on kretao negde oko 60 hiljada. Ipak, što se tiče broja raseljenih, međunarodni istraživači, kao na primer Noel Malkolm, tvrde da se taj broj kretao negde oko 30 – 40 hiljada. Udžbenici u Srbiji govore  da su napuštena ognjišta Srba na Kosovu i Metohiji u velikoj meri nastanjena od strane islamiziranih albanskih plemena iz severne i istočne Albanije. Udžbenici sa Kosova navode da se zajedno sa austrijskim vojnicima povlačio i izvestan broj stanovnika Kosova, ali da se ne može govoriti o demografskim promenama na Kosovu u to vreme. U stvari, većina raseljenih sa teritorije Kosova su bili Srbi i nesporno je da se etnička struktura Kosova promenila zbog ovog iseljavanja i dolaska Albanaca sa teritorije današnje Albanije – ovaj se dolazak odigravao i iz ekonomskih razloga i zbog osvete, ali i da bi se neutralizovale grupe pljačkaša i pobunjenika među stanovništvom.

[Malcolm, Noel. Kosovo – A Short History. London: Pan Macmillan, 2002, str. 181-201 i 116-180; Schmitt, Oliver. Kosova: histori e shkurtër e një treve qendrore ballkanike. Prishtinë: Koha, 2012, str. 87-127; Schmitt, Oliver. Shqiptarët – një histori midis Lindjes dhe Perëndimit. Tiranë: K&B, 2012, str. 56-81 i 120-135; Bartl, Peter. Shqipëria – nga mesjeta deri sot. Prizren: Drita, 1999, str. 44-78; Gawrych, George. Gjysmëhëna dhe shqiponja – sundimi otoman, islamizimi dhe shqiptarët 1874-1913. Tiranë: Bota Shqiptare, 2007; Revista Përpjekja 28-29. Skënderbeu i kërkimit shkencor. Tiranë: 2012.]