7. Deportacija Albanaca muslimana iz Niškog sandžaka 1877-1878. godine

Prinudno isterivanje Albanaca i drugih muslimana iz sandžaka Niš došlo je kao rezultat teritorijalnih promena koje su nastale nakon sporazuma sa kongresa održanih u San-Stefanu i Berlinu 1878. godine. Ova isterivanja vršena su uz ekstremnu brutalnost i lišavanja, i to je za rezultat imalo veliki broj žrtava Oko 50.000 ljudi bilo je prognano. Ovi akti bili su politika centralnih vlasti u Beogradu i generalno ih nisu inicirali lokalni Srbi. Sve do 1912. godine, ovo je za uzvrat dovelo do toga da Srbi budu izgnani iz oblasti u koje su se doselili Albanci, što je često bila posledica napada iz osvete. Broj isteranih Srba bio je verovatno oko 60.000. Ova proganjanja i isterivanja ostavila su dubok ožiljak na kolektivno sećanje svih žrtava.

Srpska vojska je izvršila genocid i teror nad albanskim stanovništvom 1877-1878. godine, primorala je na nasilno iseljenje iz 640 naselja iz oblasti Niškog sandžaka i drugih 160 hiljada albanskih stanovnika. Ovi Albanci su bili primorani da pronađu utočište u dubini Kosovskog vilajeta – i oni su i dan danas poznati kao muhadžiri (izbeglice). Ova nasilna i masovna iseljavanja su predstavljala etničko čišćenje albanskih naselja i njihovu kolonizaciju srpskim stanovništvom.

[Rexhepi, Fehmi i Frashër Demaj. Historia 5. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013. str. 57-60; Rexhepi, Fehmi i Frashër Demaj. Historia 10. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013. str. 53-65; Rexhepi, Fehmi i Frashër Demaj. Historia 11. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013. str. 37-47; Bajraktari, Jusuf i Arbër Salihu. Historia 12. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013. str. 52-65.]

Iz oslobođene južne Srbije, na Kosovo su stigli Albanci proterani iz Toplice i Jablanice. Albanci su se, zbog gubitka imovine u Srbiji, svetili kosovskim Srbima. Zbog toga je veliki broj Srba iz pograničnih zona prešao u Kraljevinu Srbiju, ostavljajući svoja imanja Albancima.

[Bataković, Dušan, Istorija 7. Beograd: Zavod za udžbenike, 2011, str. 174-175.]

Iako nedostaju precizne brojke, jedna savremena studija dolazi do zaključka da je u čitavom ovom regionu bilo 110 hiljada Albanaca, a broj muhadžira (izbeglica) koji su se smestili na teritoriji Kosova tokom 1877-1878. godine, u približnoj proceni, proizilazi da je bio oko 50 hiljada. Uz Albance, na sadašnju teritoriju Kosova smestio i manji broj Slovena muslimana. Jedan komandant srpske vojske nije pristao da protera Albance iz grada Vranja sa obrazloženjem da su oni krotki i mirni. Ovo proterivanje Albanaca muslimana iz tih krajeva i njihovo naseljavanje na sadašnju teritoriju Kosova uticalo je na zaoštravanje odnosa između muslimana i hrišćana na Kosovu – muhadžiri (izbeglice) su imali veoma neprijateljski stav prema domaćim hrišćanima, posebno prema pravoslavnim Srbima. Tako, i zbog ovog stava bilo je stalnog iseljavanja Srba sa Kosova (naravno, bilo je i drugih razloga za iseljavanje, kao što je opšta stagnacija, slaba administracija, bolji život u Srbiji, i tako dalje). U vezi sa brojem raseljenih Srba sa Kosova u periodu 1878-1912. godine, brojka od 60 hiljada predstavlja razumnu pretpostavku.

[Malcolm, Noel. Kosovo – A Short History. London: Pan Macmillan, 2002, str. 181-201 i 217-238; Schmitt, Oliver. Kosova: histori e shkurtër e një treve qendrore ballkanike. Prishtinë: Koha, 2012, str. 47-133; Schmitt, Oliver. Shqiptarët – një histori midis Lindjes dhe Perëndimit. Tiranë: K&B, 2012, str. 136-168; Bartl, Peter. Shqipëria – nga mesjeta deri sot. Prizren: Drita, 1999, str. 78-105; Gawrych, George. Gjysmëhëna dhe shqiponja – sundimi otoman, islamizimi dhe shqiptarët 1874-1913. Tiranë: Bota Shqiptare, 2007.]