9. Albanski ustanak 1912. godine

Albanski ustanak 1912. godine vodio je Hasan Priština (Prishtina). Ovaj ustanak je u osnovi bio vođen protiv politike Mladoturaka i imao je za cilj autonomiju, mada priroda ove autonomije nikada nije bila u potpunosti definisana. Ustanak je imao niz uspeha i pobeda pobunjenih Albanaca, a kulminacija je bila kada su pobunjenici zauzeli Skoplje, glavni grad Kosovskog Vilajeta. Turci su tada prihvatili većinu od 14 tačaka Hasana Prištine, te su albanske snage počele sa rasformiranjem. Ovi događaji su dalje oslabili Otomane, te su, stoga, i druge balkanske države, Balkanska Liga, videle svoju šansu da uberu plodove od turske ranjivosti.

Albanci su istrajno zahtevali svoju nezavisnu državu, ali Otomansko Carstvo nije pristajalo da im to pravo prizna, i zato su Albanci u svim krajevima pokrenuli rat protiv vladara. Međutim, Albanci su se našli u teškom položaju, pošto su sa jedne strane morali da se bore protiv Osmanlija da bi se oslobodili, a sa druge strane protiv susednih država – Srbije, Crne Gore, Bugarske i Grčke – da bi se zaštitili. U početku, Otomansko Carstvo nije prihvatalo zahteve za autonomijom, ali kada su pobunjenici krenuli na Skoplje, glavni grad kosovskog vilajeta i oslobodili ga u avgustu 1912. godine, ono je prihvatilo te zahteve, ali sa nekim izmenama. Zbog oružanih provokacija Crne Gore, pobunjenici su prihvatili sporazum sa Osmanlijama i proglasili kraj pobune.

[Rexhepi, Fehmi i Frashër Demaj. Historia 5. Prishtinë: Libri Shkollor, 2013, str. 68 -77; Bajraktari, Jusuf, Fehmi Rexhepi i Frashër Demaj. Historia 10. Prishtinë: Libri Shkollor, 2011, str. 74-81; Abdyli, Ramiz i Emine Bakalli. Historia 11. Prishtinë: Libri Shkollor, 2012, str. 188 – 195; Bajraktari, Jusuf i Abrër Salihu. Historia 12. Prishtinë: Libri Shkollor 2013, str. 144-154.]

Uopšte se ne obrađuje albanski ustanak iz 1912. godine.

Opšti ustanak iz 1912, pod rukovodstvom Hasana Prištine je u početku imao za cilj teritorijalnu autonomiju u sklopu Otomanskog Carstva uz zvanično priznavanje granica teritorije sa albanskom većinom i sa civilnim i vojnim zvaničnicima albanske nacionalnosti. Nakon stavljanja pod kontrolu teritorije Kosova u leto 1912. godine, albanski pobunjenički čelnici su zbog unutrašnjih razdora, izneli novu političku platformu sa 14 zahteva (koja je poznata kao 14 tačaka Hasana Prištine) i kojom je bila predviđena neteritorijalna autonomija, jer se u njoj nije izričito govorilo niti o vojsci, niti o granicama Albanije. U okviru tih tačaka, uglavnom su bili tretirani obrazovanje, poljoprivreda, trgovina i transport, ali je bilo uključeno i proglašenje opšte amnestije za pobunjenike, odšteta za uništene kuće i izvođenje pred sud nekih članova Vladinog kabineta Mladoturaka.

Albanci u to vreme bili razjedinjeni u dve grupe, s jedne strane većina predstavnika gradova – begovi i age – koji su se suprotstavljali autonomiji, a s druge rukovodioci pobune koji su za cilj imali autonomiju i koji su takođe bili razjedinjeni, pošto je deo njih želeo da ostane u snažnoj vezi sa Otomanskim Carstvom. Ovi razdori su bili glavni razlog promene političkog cilja iz teritorijalne autonomije u neteritorijalnu autonomiju. Podele među albanskim pobunjeničkim liderima bile su podstaknute i od strane predstavnika Srbije koji su snabdevali oružjem neke od albanskih pobunjeničkih lidera. Predstavljanje ovih podela je od krucijalne važnosti, jer su one imale odlučujući uticaj na promenu političke platforme sa teritorijalne autonomije na neteritorijalnu autonomiju. Međutim, albanski pobunjenici nisu ostvarili ni neteritorijalnu autonomiju, jer, umesto da osnuju organe vlasti, oni su se razišli odmah nakon što im je Otomansko Carstvo zvanično prihvatilo 14 tačaka, izuzev iniciranja sudskih procesa protiv članova vlade Mladoturaka.