Epoha Đerđa Kastriota – Skenderbega

Đerđ Kastrioti je rođen 1405. godine.  Bio je pretposlednje dete u porodici sa mnogo dece Đona i Vojsave. Još dok je Đerđ bio dete, porodica Kastrioti je osetila rušilačke posledice otomanskih osvajanja. Veruje se da je Đon Kastrioti bio primoran da preda osmanlijama kao taoca njegovog sina Đerđa oko 1415. godine. U to vreme Đerđ je imao oko devet godina. Za vreme dok je vaspitavan u školi ič-oglana, isticao se posebnim sposobnostima i dato mu je muslimansko ime Iskander, te je brzo napredovao u njegovoj vojnoj karijeri u osmanskoj vojsci, prelazeći sa pozicije spahije na položaj sandžakbega. Kasnije, Skenderbeg je kao osmanski funkcioner služio kao subaša Kruje, položaj koji je zadržao do 1438. godine.

3.novembra 1443. godine u blizini Niša vođena je bitka između osmanske i mađarske vojske, gde su osmanske trupe razbijene. Nakon te bitke, 28. novembra 1443. godine Skenderbeg se vratio u Kruju gde su ga oduševljeno dočekali stanovnici tog grada. Kako navodi Barleti: „Svi su uzvikivali slobodi, svuda je odjekivao sladak glas slobode“.

Sabor albanskih plemića je počeo 2. marta 1444. godine u katedrali Sv. Nikola u Lješu. Na njemu su učestvovali pripadnici albanske aristokratije, kao što su: Skenderbeg, Đerđ Arijaniti, Andrea Topija, Đerđ Stres Balša, Nikola i Palj Dukađini, Teodor Muzaka Mlađi, Ljeka Zaharija, Stefan Đuraši (Crnojević) itd. Sabor je doneo odluku da se ujedinjenje Albanaca ostvari u obliku političkog saveza između čelnika vlastele i drugih plemića zemlje, koji je postao poznat kao Albanski savez u Lješu. Prve vojne pobede Albanskog saveza pod vođstvom Skenderbega su imale veliku važnost za politički život u zemlji. Kao povod za pokretanje rata protiv Venecije izgleda da je poslužilo zauzimanje Tvrđave u Deji od strane Venecijanaca nakon smrti Ljeke Zaharije. Kasnije, 1448. godine sklopljen je mirovni sporazum.

Godine 1448. vođena je Druga kosovska bitka, na kojoj je bilo planirano da se protiv osmanske vojske bore mađarska i albanska vojska. Albanske snage nisu učestvovale na toj bitci jer su bile sprečene od strane srpskog despota Đurađa Brankovića, koji nije dozvolio albanskoj vojsci da pređe preko njegovih poseda. Na taj način mađarske snage su izgubile tu bitku protiv osmanlija, koja je vođena na Kosovu, u blizini Prištine.

Države jugoistočne Evrope, ugrožene od istog agresora, imale su zajednički zadatak da se suoče sa osmanskom pretnjom. Albanija se od strane savremenika sve više smatrala ka sila od prvenstvenog značaja koja je pothranjivala nade za proterivanje osmanlija sa okupiranih teritorija Evrope. U ovom kontekstu se izdvajaju odnosi Albanaca sa Mađarskom. Do 1456. godine, kada je Huniadi preminuo, Mađarska se odlučno borila protiv osmanskih osvajača i na taj način bila najvažniji saveznik Albanaca. Odnosi sa slovenskim zemljamaa su bili ograničeniji, saradnje sa njima je bilo uglavnom tokom ratova protiv Venecije 1448. godine, kada su se rame uz rame sa Albancima borile i jedinice bosanskog kralja Stefana Tomaševića.

Nakon potpunog pada Despotata Raške u ruke osmanlija, njegov despot Stefan, sin Đurađa Brankovića, je došao 1459. u Albaniju i za nekoliko godina je našao utočište kod Skenderbega, sa kojim je postao i pašanog nakon ženidbe sa kćerkom Đerđa Arijanita, Angelinom.

1460. godine Skenderbeg je pisao italijanskom princu: „Ako bi mene slomili, Italija bi to zasigurno osetila i, kao posledica, taj posed za koji vi tvrdite da pripada vama pao bi u turske ruke“. Posebnu pažnju je Skenderbeg posvetio odnosima sa Venecijom, papatom i Napuljom, kako zbog blizine ovih država sa Balkanom, tako i zbog interesa i ciljeva koje su ove zemlje imale spram Balkana. Pape su visoko cenile antiosmanski rat Albanaca, oni su ga moralno podržali, naširoko propagirali, dodelili Skenderbegu titule Zaštitnik hrišćanstva i Svete stolice i Generalni kapetan.

Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Historia e popullit shqiptar I. (Tiranë, Toena, 2002), 376-402. (Akademija nauka Albanije. Istorija albanskog naroda I.)


Ljubav za domovinom je najviša ideja koja prožima u celosti Barletijevo delo. Skenderbeg, podstičući svoje borce da se bore za domovinu, kaže: “Zato, ako ljubav za domovinom, čojstvo, čast predaka, mogu nekome da ožive osećanja ponosa, onda latite se oružja, oštrite mačeve u pravdi božijoj, branite, ako treba i krvlju, Kruju i zemlju predaka… Izvršite zadatak prema domovini, za koju nikad ne treba pomisliti da je proliveno previše krvi, da se dovoljno ratovalo, jer ljubav prema domovini prevazilazi svaku drugu ljubav”.

Marin Barleti. Historia e Skënderbeut (Istorija Skenderbega). (Tiranë, Infobotues, 2005), XXII.


Drugi kosovski boj je zapečatio sudbinu Kosova. Srpski despot nije podržao katoličku vojsku i to je platio gubitkom Kosova (1455.) i nakon njegove smrti i propašću cele srpske kneževine. Deo njegove porodice je prebegao kod Skenderbega, koji je imao rodbinske veze sa Brankovićima. U srednjovekovnoj eliti ne mogu se konstatovati etničke kontradikcije između Srba i Albanaca – tesne veze između srpskih i albanskih plemića odbacuju te kontradikcije; Skenderbegova mati je bila iz kuće Brankovića, a i njegov sin Ivan (Đon) oženio se ženom iz porodice Branković (Irenom).

Oliver Jens Schmitt. Kosova – Histori e shkurtër e një treve qendrore ballkanike (Kosovo – Kratka istorija centralne balkanske teritorije). (Prishtinë, Koha, 2012), 46.


Skenderbeg će se odupreti osmanskim snagama tokom vanredno dugog perioda od 25. godina, do njegove smrti 1468. godine.  Njegovi ratovi su mogli imati direktnog vojnog uticaja na Kosovo, iako su ojačali stratešku važnost teritorije Kosova, kao baze odakle će krenuti neki od napada turskih armija protiv njega. Međutim, najveći vojni značaj Skenderbega za njegovu istoriju je negativan: on se sastoji od njegovog neuspeha da se pridruži vojsci Janoša Hunijadija, koji se bio probio do Kosova Polja 1448. godine, gde je i razbijen od strane turskog sultana. Ovaj Drugi kosovski boj je jedan od onih događaja koji su mogli promeniti istoriju Balkana. Ako je istina da je bitka trajala tri dana, onda je to pokazatelj da su snage obeju strana bile gotovo ravnopravne. Dolazak velikih i svežih albanskih snaga, pod harizmatičnim komandantom (Skenderbegom), koji je imao pet godina iskustva u antiosmanskim ratovima, bio bi odlučujući.

Noel Malcolm. Kosova – Një histori e shkurtër (Kosovo – Kratka istorija). (Prishtinë, Koha, 2011), 137-145.


Skenderbegova kaciga, prema istoričaru Oliver Jens Schmitta ona je bila verna kopija kacige Aleksandra Velikog. Skënder Blakaj. Skënderbeu. (Prishtinë, A-print, 2006), 68. 

https://www.gazetaobserver.com/enigma-e-shpates-se-trete-ensis-te-skenderbeut/shpata-e-skenderbeut-2/


― ― ― Oslobođeni albanski krajevi nakon ustanka iz 1443. godine.
• Teritorije pod administracijom Venecije.

Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Historia e Popullit Shqipar I. /Istorija albanskog naroda 1/. (Tiranë, Toena, 2002), 398.

Mapa bitaka Albanaca sa Osmanlijama i Venecijancima tokom ’40.-ih i ’50.-ih godina XV. veka.

Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Historia e Popullit Shqipar I. /Istorija albanskog naroda 1/. (Tiranë, Toena, 2002), 405.


Veliki pečat Skenderbega.

Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Historia e Popullit Shqipar I. /Istorija albanskog naroda 1/. (Tiranë, Toena, 2002), 433.


G. B. Fontana i Domenik Kusto (gravura): Đerđ Kastrioti Skenderbeg (Gravura iz 1602. godine) (Gravura preuzeta iz nemačkog prevoda dela Marin Barletija iz 1577. godine)
Skender Blakaj. Skënderbeu. (Prishtinë, A-print, 2006), 56.

Skenderbeg upozorava svoje vojnike da ne pljačkaju neprijateljska mesta. (Gravura preuzeta iz nemačkog prevoda dela Marina Barletija iz 1577. godine)
Skender Blakaj. Skënderbeu. (Prishtinë, A-print, 2006), 56.


Documentaries

Can Balcioglu, Ilkin Gambar. Ottoman Wars: Scanderg and Albanian Rebellion.

Scanderbeg: The Warrior King